سیمای بازیگران نوظهور در سیمای ملی

سیمای بازیگران نوظهور در سیمای ملی

تاریخ ارسال : ۲۸ / خرداد / ۱۳۹۸

سهیلا قوسی

"بازیگران خلاق می‌توانند  قصه را بازنویسی کنند."

سهیلا قوسی

"بازیگران خلاق می‌توانند  قصه را بازنویسی کنند."

این جمله بر گرفته از مقاله ای مشهور در باب بازیگری با عنوان ظرافت در برابر شور نوشته توماس الساس است . اودر این مقاله می گوید :

 "شکسپیر، واژگان هاملت را نوشت، اما این واژگان، نه تنها هاملت را به طور قطع تعریف نمی‌کنند، بلکه جایی نیزبرای آفرینش هاملت‌های گوناگون، حتی هاملت‌های متضاد، به روایت بازیگران مختلف، باقی می‌گذارند. همان فرایند را در شیوه‌ای می‌توان دید که جک لمون همه نقش‌هایی را که به عهده می‌گیرد “لمونیزه می‌کند”، آن هم نه به مثابه یک تیپ تکراری، بلکه همچون طیفی از شخصیت‌ها، چیزی در حد یک توانایی مؤلفانه. "

تمامی این توصیفات بدان معنا است که بازیگری چیزی ورای استعداد ،توانایی ، تکنیک و تجربه تعریف می شود. یک بازیگر در اصل خالق است. آفریننده است . زایش گر است . که اگر غیراز این باشد جان بخشی به نقشی که به لحاظ ویژگی های شخصیتی ، اجتماعی و حتی جغرافیایی فرسنگ ها از او دور است تقریبا" غیر ممکن می نماید و اگر خارج از محدوده آفرینش گری و صرفا" در قالبی ماشینی و در راستای انجام وظیفه رخ دهد باور پذیر نخواهد بود .دقیقا به همین دلیل است که چهره های شاخص و ماندگار این حوزه درایران و جهان هیچگاه به این حرفه به چشم شغل نگاه نکرده اند چنانکه  پرویز پرستویی یکی از بازیگران مولف سینمای ایران عنوان می کند:"هنرپیشگی شغل من نیست. چون معتقدم بازیگر خالق است و اگر من بتوانم یک نوع شخصیتی خلق بکنم که شما با او همذات پنداری کنید نوعی آفرینش صورت گرفته است. اما متاسفانه دنیای بازیگری امروز ما غفلت از همین تعریف است."

..و همین آفریننده گی است که سبب می شود بازیگر در مرتبه بالاتر هنرپیشه نام گیرد .

اما نکته کلیدی همین جاست این زایندگی و هنر آفرینی مستلزم طی سلسله مراتبی است . به بیان دیگر بازیگر با تعمق و تدبیر در دورن خویش و پالایش و تزکیه روح ، توانایی مضاعفی را در خود ایجاد می کند تا انسان دیگری را در وجود خود پرورانده ، ساعاتی از شبانه روز، از خود واقعی اش فاصله گرفته و در کالبد او زندگی کند . عملی که در شکل ایده آلیستی آن ، سخت و دشوار است و به همین دلیل است که " بن هور" با "چالتون هستون" کورلئونهِ پدرخوانده " با " مارلون براندو" ، " باربارایِ می خواهم زنده بمانم " با "سوزان هیوارد ، "مش حسنِ گاو" با "عزت الله انتظامی " ، " حاج کاظمِ آژانس شیشه ای" با "پرویز پرستویی" و "قاضی شارحِ سربداران"، ابوالفتحِ هزار دستان" ، " دایی غفور ِ بوی پیراهن یوسف" ،"یونس فتوحیِ میوه ممنوعه "، بزرگ آقایِ شهرزاد "و "کریم بوستان برادرجان" با استاد علی نصیریان ماندگار شده اند.

زمانی که چندان هم دور نیست شاید تا همین سه دهه قبل ، نوآموز این حرفه با یك نیزه قدم به صحنه می گذاشت و به این ترتیب مهارت های لازم را به تدریج از بزرگان این هنر می آموخت اما امروز حتی اگر چرخه پول های دادو ستد شده ناسالم برای گرفتن نقش های دهان پرکن را با نگاهی خوشبینانه از این پروسه حذف کنیم ، از راه رسیدگان این فن توقع دارند با حداقلِ دانش و تجربه، بار اصلی یک اثر نمایشی بر دوششان گذاشته شود چون اصولا" به چیزی غیر از نقش اول و نهایت دوم قانع نیستند . و جالب تر اینکه در این سوی گود یعنی تهیه کنندگان و صاحبان اثر نیز به هزار و یک دلیلِ از دید خود موجه و گاه غیر موجه به این خواسته تن می دهند چون ویترین کارشان حتی از محصول نهایی که قرار است در اختیار مخاطب طلب فرهنگ گذاشته شود مهم تر است و شاید تضمینی برای شروع کارهای بعدی .

اما مساله این است که  قائله به همین شکل سهل و ممتنع ختم به خیر نمی شود و این افراد به دلیل " خالی بودن از بار محتوایی" گاه حواشی شان بیش از متن پررنگ می شود . حاشیه هایی که آنقدر در شکل و شمایل مختلف شاهدشان بوده ایم که ضرورتی نیز برای بازگوییشان وجود ندارد.

 اینکه چه عواملی سبب شد تا در طی سال ها، تلمذ و تزکیه  در "هنرپیشگی" به مرور جایش با پیمودن های یک شبهِ ره صد ساله عوض شود مقال و مجالی جدا و مفصل را می طلبد  اما در اینجا سوال این است حال که نگاه به این ساحت فرهنگی در میان نسل جوان امروز تا این حد سطحی شده است آیا باید صورت مساله را پاک کرد و نوظهوران این حوزه را از چرخه اصلی تولید حذف نمود و یا نه می توان در همین شرایط نا مطلوب، موقعیتی را بوجود آورد تا نگاه این نسل به " فرایند درست بازیگر شدن" به بزرگان این عرصه نزدیک شود .

در طول دو سال گذشته ،سیاستی در معاونت سیمای جمهوری اسلامی ایران و مرکز سیمافیلم تعریف و نهادینه شد مبنی بر به کار گیری چهره های جدید در جایگاه اهرم های پیش برنده درام در مجموعه های تلویزیونی. دلیل این سیاستِ نو انتقادهایی بود که از سوی مخاطبان درباره" تکرار شدن بیش از حد تعداد محدودی از چهره ها" در سریال های مختلف مطرح می شدکه حتی به غیر دلچسب شدن قصه ها ولو قدرتمند ضربه می زد . طبیعتا" چنین تصمیمی متهورانه می نمود چرا که مستلزم آزمون و خطای بزرگی بود و امکان داشت با شکست مطلق مواجه شود . اما از آنجا که اندیشه و تحول نو نیازمند خطر کردن است این تصمیم به سازندگان آثار ابلاغ و این مسیر آغاز شد . اما همچنان این خطر سطحی نگری و غرور کاذب در میان نسل جوان و تعمیم آن به روند تولید و ضربه خوردن محصول نهایی وجود داشت. این شد که سیاستگذاران تلویزیون و تولید کنندگان ، سازوکاری را برای محقق شدن درست این تصمیم تعریف کردند. در این ساز و کار نخست تلاش شد تا بیشتر از چهره هایی استفاده شود که سابقه قابل توجهی در تئاتر دارند چون تئاتر فی نفسه یک " تربیت حرفه ای " برای بازیگر است در درجه بعد قرار دادن تعمدی این نسل، تا حد امکان در کنار نمایندگانی با اخلاق ، حرفه ای و بی حاشیه از حرفه ای ها بود و وقتی بازیگر جوان که در دشوارترین حالت،  هیچگونه سابقه ای ولو کوتاه در این حوزه نداشت و برای نخستین بار این فضا را تجربه می کرد، به شکل ناخودآگاه در یک کلاس عملی قرار می گرفت و با دیدن مسلک و جنس رفتار بازیگر مقابل خود از نسل دیگر می آموخت که راه رسیدن به " حرفه ای شدن" ، " حرفه ای رفتار کردن است" ...

خوشبختانه این طرح بیش از حد تصور با توفیق روبرو شد و اقبال گسترده مخاطبان را نیز در پی داشت و تماشاگران تلویزیون با این چهره ها به سرعت ارتباط برقرارکردند که اگر نگاهی گذرا به مجموعه های موفق و پربیننده رسانه ملی در طول یک سال و نیم گذشته داشته باشیم به این دریافت می رسیم که نسلی از طریق این آثار به بینندگان معرفی شدند که به جرات می توان به سکان دار بودنشان در آینده سینما و تلویزیون امیدوار بود ...مجموعه هایی همچون " پایتخت 5" با معرفی نیلوفر رجایی فر،" دلدادگان" با معرفی سامان صفاری و سانیا سالاری ، " بانوی عمارت " با معرفی حسام منظور ، مریم مومن و محمد صادق ملک ، " مینو " با معرفی مهدیه نساج ، " لحظه گرگ و میش" با معرفی المیرا دهقانی و تعداد متعددی از بازیگران جوان ، " نون.خ" با معرفی هدیه بازوند ، ندا قاسمی ، صبا ایزد پناه و...

البته که در این حرکت نوپا اشتباهاتی نیز اتفاق افتاد همچون بازیگر سریال پدر که حضورش حواشی را در پی داشت و یا انتخاب به شدت اشتباه بازیگر نقش اول مجموعه " از یادها رفته" که مزید بر علتی شد بر انبوه نواقص ریز و درشت این مجموعه از فیلمنامه مشطط  ملغمه وار گرفته تا عدم کارگردانی یکدست و بسیاری از مشکلات دیگر که از این مبحث خارج است . اما خوشبختانه ناکامیهای این پروژه در مقایسه با توفیقات آن حداقل بود و این اتفاق موید آن است که هر گاه در رسانه مدیران و سایستگذاران از محافظه کاری بی دلیل فاصله گرفته و با رعایت اصول و ارزش های ایرانی -اسلامی قدم های جدیدی را بر داشته اند ماحصل آن همسویی و همدلی مخاطبان و صاحبان اندیشه بوده است .

ما در ماه رمضان  امسال جدای از انتقادهایی که بر ساختار سریال ها وارد بود بویژه خشونت و تلخی آزاردهنده مجموعه ها، شاهد یک حضور درخشان بودیم : یک استاد مسلم بازیگری که ثابت کرد ماحصل نزدیک به هفتادسال ممارست ، تهذیب، مطالعه و زندگی سالم چگونه می تواند در 85 سالگی یک شخصیت را قدرتمندانه جان ببخشد . چنانکه هم بازیهای علی نصیریان در "برادرجان" که عموما" برآمده از فضای حرفه ای تئاتر بودند اما از چند نسل بعد،  حضور چند ماهه در کنار او را غنیمتی برای " بیشتر دانستن" عنوان کردند و برجسته تر آنکه از او به عنوان اسطوره اخلاق و تواضع یاد کردند و اگر نسل نوپای بازیگری قرار باشدچند دههِ بعد ،در این نقطه از افتخار آفرینی بایستند باید این مسیر طی شده پرفراز و نشیب اما پربار را با دقت نظاره نمایدو سیری جدا از زندگی "سلبریتی وار افسار گسیخته اپیدمی شده امروز" را که معمولا جای بسیاری از ارزش ها در آن خالی است را برای خود برگزیند.

از لحظه اول برخورد بازیگر با کاراکتر تا لحظه‌ای که وی روی صحنه است یک فضای خالی است و کلمات تئوریسین ها برای پر کردن این فضای خالی مثل وضعیت کهکشانها در فضای لایتناهیست. یعنی فضاهای خالی و بی‌توضیح ، بسیار بیشتر از کلمات و توضیح‌های ارائه شده‌اند.شاید بتوان گفت این حفره  با ارزش های انسانی پر می شود. بازیگر بدون در دست داشتن نظامی از ارزشهای فردی هیچ است، حتی اگر استعدادی شگرف را دارا باشد  .